Wypalanie trawy, słomy, pozostałości na polach jest częstą przyczyną pożarów. W okresie wiosny wypalanie traw ma duży wpływ na całokształt złożonych zmian, które prowadzą do degradacji środowiska.
W skutek niedostatecznej ilości czasu i maszyn, złych warunków pogodowych jesienny pokos nie zostaje sprzątnięty. Pozostawiona na pniu lub skoszona, ale nie zebrana trawa, hamuje wiosną tempo wzrostu młodych roślin, obniżając w wyniku tego plon siania. Utrwalił się mit, że wypalanie traw poprawia jakość gleby, jest swoistym rodzajem jej nawożenia i użyźniania. Rolnicy nadal sądzą, że ogień to “najtańszy środek”do zwalczania chwastów. Tymczasem w płomieniach giną nie tylko suche źdźbła traw ale całe bogactwo przyrody. Utrzymuje się moda na wypalanie, żeby było wygodniej i szybciej rozlewa się ciecze łatwo zapalne, zapominając że:
• gęsty, ścielący się dym to zagrożenie dla ruchu drogowego,
• otwarte pożary to przedostawanie się do atmosfery dużych ilości tlenku węgla,
• tlenku siarki oraz węglowodorów aromatycznych itp.,
• to ofiary w płomieniach – najczęściej podpalacze,
• to tysiące złotych strat podczas niepotrzebnych akcji ratowniczo – gaśniczych.
Zwalczanie wypalania
Mimo zakazów i konsekwencji prawnych wypalanie traw jest w Polsce częste. Zwalczanie tej praktyki jest przedmiotem apeli i akcji edukacyjnych przeprowadzanych przez Straż Miejską, Państwową Straż Pożarną, Policję, Służby Leśne, organizacje ekologiczne przy współudziale młodzieży szkolnej. Jak co roku niewiedza, bezmyślność, a może po prostu głupota społeczeństwa dają o sobie znać. W zeszłym roku pomimo w wcześniejszych działań prewencyjno-informacyjnych, plakatów, apeli prasowych, komunikatów, Straż Miejska ukarała kilka osób. Obecnie monitorujemy tendencję wypalania traw poprzez patrolowanie, gromadzenie i przekazywanie sobie nawzajem informacji dotyczących wiosennego zagrożenia pożarowego. Każdy podpalacz musi liczyć się z mandatem lub skierowaniem wniosku do sądu, dlatego złapanie na gorącym uczynku takiej osoby jest trudne, sprawca bowiem po zapaleniu suchej trawy zazwyczaj oddala się. Już w tym roku odnotowano 2 przypadki podpalenia suchych traw, gdzie wszczęto postępowanie wyjaśniające zmierzające do ukarania takich osób. Przepisy zabraniają wypalania suchych traw i pozostałości roślinnych na powierzchniach łąk i pól.
Wypalanie traw to tylko straty!
Suche trawy płoną błyskawicznie. Każdy taki pożar może okazać się bardzo trudny do opanowania. W okamgnieniu ogień potrafi przenosić się na sąsiednie obszary, lasy oraz zabudowania. Niejednokrotnie oznacza to dla kogoś utratę dorobku całego życia. W płomieniach giną też ludzie!
Wypalanie suchych traw w przydrożnych rowach zagraża bezpieczeństwu kierowców oraz pasażerów aut. Zadymienie bywa przyczyną groźnych kolizji i wypadków. Możliwe są też zatrucia.
Na łąkach ogień niszczy miejsca lęgowe ptaków. W płomieniach giną: żaby, ropuchy, jaszczurki, jeże, zające, lisy, borsuki, kuny, nornice, krety, ryjówki i inne drobne gryzonie. By uporać się ze skutkami pożaru, spalony las potrzebuje kilkudziesięciu lat. W przypadku torfowiska trwa to kilka tysięcy lat! Torf gasi się wyjątkowo trudno, a walka z ogniem trwa czasami nawet kilka miesięcy.
Wbrew powtarzanym opiniom, wypalanie traw nie użyźnia gleby, lecz wręcz ją wyjaławia. Ogień zatrzymuje proces gnicia resztek roślinnych i tworzenia warstwy urodzajnej. Płomienie zabijają dżdżownice oraz mrówki, które mają zasadniczy wkład w proces rozkładu masy organicznej, przewietrzania gleby oraz wzbogacania jej w próchnicę. Giną także pszczoły i trzmiele, czego skutkiem jest mniej zapylonych kwiatów, a następnie niższe plony.
Kary dla podpalaczy
Zgodnie z art. 131 pkt 12 Ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 roku, kto wypala łąki, pastwiska, nieużytki, rowy, pasy przydrożne, szlaki kolejowe, trzcinowiska lub szuwary, powinien liczyć się z mandatem w wysokości od 20 do 500 złotych.
W oparciu o art. 82 §3 Kodeksu wykroczeń (Kto na terenie lasu, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak również w odległości do 100 m od nich roznieca ogień poza miejscami wyznaczonymi do tego celu albo pali tytoń, z wyjątkiem miejsc na drogach utwardzonych i miejsc wyznaczonych do pobytu ludzi) oraz §4 (Kto wypala trawy, słomę lub pozostałości roślinne na polach w odległości mniejszej niż 100 m od zabudowań, lasów, zboża na pniu i miejsc ustawienia stert lub stogów bądź w sposób powodujący zakłócenia w ruchu drogowym, a także bez zapewnienie stałego nadzoru miejsca wypalania) można nałożyć mandat w wysokości 50-500 złotych.
W ten sposób mogą karać strażnicy miejscy!
Ustawa o ochronie przyrody przewiduje jednak dla sprawców podpaleń również grzywny do pięciu tysięcy złotych. Jeśli pożar będzie stanowił zagrożenie dla życia, zdrowia lub mienia, trzeba liczyć się z karą od roku do 10 lat więzienia. Rolnikom, którzy nie przestrzegają zakazu wypalania traw grozi utrata części dopłat bezpośrednich.
Wykaz zapisów prawnych, dotyczących zakazów wypalania traw i pozostałości roślinnych
Ustawa o ochronie przyrody
• w parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody zabrania się palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz używania źródeł światła o otwartym płomieniu, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody – przez organ uznający obszar za rezerwat przyrody;
• zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejnych oraz trzcinowisk i szuwarów;
• kto wypala łąki, pastwiska, nieużytki, rowy, pasy przydrożne, szlaki kolejowe, trzcinowiska lub szuwary, podlega karze aresztu, albo grzywny.
Ustawa o lasach
W lasach oraz na terenach śródleśnych, jak również w odległości do 100 m od granicy lasu, zabrania się działań i czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo, a w szczególności:
• rozniecanie ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego;
• korzystanie z otwartego płomienia;
• wypalanie wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych.
Przepisy nie dotyczą działań i czynności te nie stanowią zagrożenia pożarowego.
Prawo
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880) określa:
• Art. 124. Zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów.
• Art. 131. Kto: (…) wypala łąki, pastwiska, nieużytki, rowy, pasy przydrożne, szlaki kolejowe, trzcinowiska lub szuwary – podlega karze aresztu albo grzywny.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2006 r. Nr 80, poz. 563):
• § 36. 1. W lasach i na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak również w odległości do 100 m od granicy lasów nie jest dopuszczalne wykonywanie czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo pożaru:
1) rozniecanie ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lub zarządcę lasu; (…)
2. Przepis ust. 1 pkt 1 nie dotyczy czynności związanych z gospodarką leśną oraz wykonywaniem robót budowlanych.
• § 39. Wypalanie słomy i pozostałości roślinnych na polach w odległości mniejszej niż 100 m od zabudowań, lasów, zboża na pniu i miejsc ustawienia stert lub stogów bądź w sposób powodujący zakłócenia w ruchu drogowym, a także bez zapewnienia stałego nadzoru miejsca wypalania, nie jest dopuszczalne.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stanowi, że zabronione jest wykonywanie czynności, które mogą spowodować pożar lub jego rozprzestrzenianie się w obiektach oraz na terenach do nich przyległych (par. 4 ust. 1). Jak stanowi to rozporządzenie, taką czynnością może być m.in. rozpalanie ognisk w miejscu umożliwiającym zapalenie się sąsiednich obiektów oraz w mniejszej odległości od tych obiektów niż 10 m.
Kodeks wykroczeń w art. 82 stanowi natomiast, że osoba, która nieostrożnie obchodzi się z ogniem lub wykracza przeciwko przepisom dotyczącym zapobiegania i zwalczania pożarów (w tym przeciwko przepisom cytowanego wyżej rozporządzenia), podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany. Jeśli więc Policja lub Straż Miejska albo Straż Pożarna uzna, że spalanie traw w opisany sposób stanowi naruszenie przepisów przeciwpożarowych, może nałożyć karę grzywny lub skierować sprawę do sądu.
Od sierpnia 2004 r. sprzymierzeńcem w walce z wypalaniem traw stały się przepisy dotyczące dopłat rolniczych. Uznaje się w nich, że wypalanie traw jest działaniem wbrew tzw. dobrej kulturze rolnej, a rolnicy dopuszczający się takich praktyk mogą zostać pozbawieni dopłat bezpośrednich i rolnośrodowiskowych z funduszów Unii Europejskiej.
Ustawa o płatnościach bezpośrednich od gruntów rolnych i akty wykonawcze
• osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej, “producentem rolnym”, przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej, „gruntami rolnymi”.
Utrzymanie gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska jest:
• uprawa roślin lub ugorowanie – w przypadku gruntów ornych;
• koszenie trawy, co najmniej raz w roku w okresie wegetacyjnym w przypadku łąk;
• wypasanie zwierząt w okresie wegetacyjnym traw – w przypadku pastwisk.
Łąki, pastwiska i ścierniska nie powinny być wypalane. Plan działania “wspieranie przedsięwzięć rolno–środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt”, zawiera (…) charakterystykę gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem stosowania zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej. Charakterystyka gospodarstwa rolnego pod względem stosowania zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej, to m.in.:
• ocena gospodarowania na użytkach zielonych: czy o przestrzegany jest zakaz wypalania roślinności na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach przydrożnych, szlakach kolejowych lub w strefie oczeretów i trzcin;
• ochrona siedlisk przyrodniczych: czy gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym ochroną prawna, a jeżeli tak, to czy w gospodarstwie rolnym są przestrzegane wymogi obowiązujące na obszarach objętych ochroną, zgodnie z przepisami o ochronie przyrody
• ocena ochrony gleb – czy przestrzegany jest zakaz wypalania ściernisk, słomy oraz resztek próżniowych;
Działalność rolnicza jest prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, jeżeli w gospodarstwie rolnym są przestrzegane wymagania w zakresie gospodarki na użytkach zielonych ochrony siedlisk przyrodniczych, ochrony gleb, co polega m.in. na:
• przestrzeganiu zakazu wypalania roślinności na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach przydrożnych, szlakach kolejowych lub w strefie oczeretów i trzcin;
• przestrzeganie wymogów obowiązujących na obszarach objętych ochroną prawną zgodnie z przepisami o ochronie przyrody;
• przestrzeganie zakazu wypalania ściernisk, słomy oraz resztek pożniwnych.
